TRZY FILARY FLAMENCO
Co to jest flamenco? Cante, toque i baile – wyjaśniamy
Flamenco opiera się na trzech filarach — śpiewie, gitarze i tańcu — a do tego dochodzą klaskanie, okrzyki zagrzewające do tańca oraz uczucie zwane duende. Oto, jak to wszystko się ze sobą łączy.
Zobacz terminy madryckiego flamenco w tablao na GetYourGuide ↗Trzy filary: cante, toque, baile
Flamenco składa się z trzech wzajemnie przenikających się elementów. Cante to śpiew — często surowa, brzmiąca jak bez akompaniamentu linia wokalna, która niesie cały emocjonalny ciężar utworu. Toque to gitara, grana w sposób perkusyjny, rytmicznie napędzany, odmienny od klasycznego czy ludowego stylu. Baile to taniec, oparty na postawie, pracy ramion i pracy stóp, a nie na krokach tanecznych. W tablao zobaczysz zwykle wszystkie trzy elementy wykonywane razem przez niewielki zespół zwany cuadro, gdzie każdy z nich reaguje na pozostałe w czasie rzeczywistym, zamiast podążać za sztywnym, wyreżyserowanym scenariuszem.
Palmas i jaleo — publiczność jest częścią rytmu
Palmas to rytmiczne klaskanie wykonywane przez innych muzyków i tancerzy siedzących z boku sceny — stanowiące samo w sobie formę perkusji, z charakterystycznymi technikami suchego i otwartego klaskania, używanymi dla różnych efektów. Jaleo odnosi się do wykrzykiwanych słów zachęty — „eso es", „vamos", „olé" — które w odpowiednim emocjonalnym momencie przerywają występ. Oba elementy są funkcjonalne, a nie dekoracyjne: dobre cuadro używa palmas, aby utrzymać stały compás (cykl rytmiczny) pod śpiewakiem lub tancerzem, a jaleo — aby głośno zaznaczyć dokładne momenty, w których występ trafia w sedno.
Duende — najtrudniejsze słowo flamenco do przetłumaczenia
Duende opisuje wzmożoną, niemal transową intensywność, jaką wykonawca osiąga, gdy utwór cante lub baile przestaje być odgrywany, a zaczyna być nieunikniony — to pojęcie, o którym poeta Federico García Lorca pisał obszernie na początku XX wieku. Nie jest ono gwarantowane każdego wieczoru, co częściowo tłumaczy, dlaczego flamenco zwykle opisywane jest jako sztuka ryzyka, a nie dopracowania. Zarówno publiczność, jak i wykonawcy mówią o „chwili duende”, a nie o całym spektaklu, który je posiada — pojawia się ono zwykle na krótko, wewnątrz jednej zaśpiewanej frazy lub zwrotu.
Andaluzyjskie korzenie Romów i szersze dziedzictwo
Flamenco ukształtował się w Andaluzji, w południowej Hiszpanii, na przestrzeni XVIII i XIX wieku, a jego rdzeń w dużej mierze przypisuje się zamieszkującym ten region społecznościom romskim (Gitano), nakładającym się na wieki wpływów muzycznych andaluzyjskich, mauretańskich i żydowskich w tych samych miastach. Ta warstwowa historia to jeden z powodów, dla których specjaliści od flamenco opierają się jednej, prostej historii powstania — zwykle opisuje się je jako fuzję wykutą w konkretnych andaluzyjskich miastach, a nie import z jednego źródła. To także powód, dla którego historycy flamenco traktują Jerez de la Frontera, Kadyks i Sewillę jako rdzenny historyczny grunt tej tradycji.
Obiekt wpisany na listę UNESCO w 2010 roku
W listopadzie 2010 roku UNESCO wpisało flamenco na swoją Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości, formalnie uznając cante, toque i baile jako żywą tradycję wartą ochrony – nie muzealny eksponat, ale praktykę wciąż aktywnie nauczaną, wykonywaną i rozwijaną w całej Hiszpanii. Ten wpis stoi za wieloma hasłami używanymi dziś w promocji turystyki flamenco, w tym tablaos, ale warto wiedzieć, czym naprawdę jest: oznaczeniem dziedzictwa dla całej formy sztuki, a nie znakiem jakości dla konkretnego miejsca, cuadro czy spektaklu.